Çocukluk döneminde görülen obezite hastalığı, küresel bir sağlık sorunu olmaya devam ediyor. Yüksek doymuş yağ, yüksek miktarda alınan tuz ve/veya yüksek şekerli yiyeceklerin giderek daha fazla tüketilmesinin önündeki en büyük sebeplerden birisi pazarlama sisteminde yaşanan sağlıksız politikalar (1-5). Dünya Sağlık Örgüt, hükümetleri sağlıklı yiyecek alımını teşvik eden ve sağlıksız yiyecek alımının çocuk ve ergenler tarafından tüketilmesinin önüne geçilmesi ve obezite hastalığını önlemek amacıyla çeşitli politikalar uygulamaya çağırdı (6).

Dijital Ortam Obezite Hastalığını Artırıyor

Geleneksel yayın pazarlamacılığının ve yüksek şekerli ürünlerin tanıtılmasının, 11-14 yaşlarındaki çocukların yeme davranışları üzerindeki zararlı etkileri günümüzde çok iyi bilinmektedir (7-9). Araştırmalar dijital gıda pazarlamasının “markaların ötesinde” etkisini de göstermiştir yani ürünlerin sağlıklı olup olmadığına bakılmaksızın dijital ortamda halka açık sunulması ve çocukları etkileyecek şekilde gösterilmesi çocukların genel olarak gıda alımını ve obezite hastalığını artırıyor (10,11).

Çocukların ve gençlerin yaygın bulunduğu sosyal medya üzerinden reklamların yapılması da çocuk ve ergen sağlığını etkiliyor. Birleşik Krallık’taki 8-11 yaş grubunun % 50’si Instagram’ı kullandığını ve 5-15 yaş grubundakilerin ise % 80’ini YouTube kullandığı biliniyor (12).

Ayrıca, yapılan çalışmalar gösteriyor ki; çocuklardaki sosyal öğrenme teorisine göre çocukların bir karakterden hoşlanmaları karakterin eylemini taklit etme olasılığını artırıyor. Bu nedenle, bir gıda ürününü elinde tutan, etkileyici, hayranlık uyandıran bir medya karakterine çocukların maruz kalması bu davranışı tetikleyebiliyor. Yapılan araştırmalar sonucu televizyon reklamlarında yüksek şekerli yiyeceklerinin ünlüler tarafından sunulması çocukların bu ürünleri tercih etme oranını artırdığı gösterilmiş olmasına rağmen sağlıklı ürünleri tanıtan ünlülerden fazla etkilenme olmamış (13-15)

Anna E. Coates ve ark. tarafından Liverpool Üniversitesi’nde yapılan bu çalışmada Birleşik Krallık’taki yaşları 9-11 arası toplam 178 katılımcı seçiliyor.  Katılımcılara bu süreçte hiçbir teşvik edici uygulamalar yapılmamış olup katılımcıların sosyal medyada aktif olmalarına dikkat edilmiş.

Belirlenen bu grubu etkilemesi için iki tane Youtuber belirleniyor. 26 ve 23 yaşındaki iki youtuber şuan Birleşik Krallıkta çocuklar arasında ünlü konumundalar. (Ünlülerin takipçi sayıları 12.1 ve 4.1 milyon) Bu ünlülerin tanıtımını yaptıkları sağlıklı, sağlıksız ürünlere karşı katılımcıların vereceği tepki ve sonrasında alınan toplam kalori değerleri ölçülüyor.

Test görüntülerinde kullanılan ürünler; atıştırmalıklar (sağlıksız [örneğin, çikolatalı kurabiye] veya sağlıklı [örneğin, muz]) veya markalı gıda dışı ürünlerdir (kontrol [örneğin spor ayakkabılar]) şeklinde 3 gruba ayrılıyor. Atıştırmaların çocuklara sık sık pazarlanması nedeniyle sağlıksız ürün olarak bu gıda seçiliyor ve önemli bir kalori deposudur. 44 45

Çalışmanın sonucuna bakıldığında sağlıksız atıştırmalıkların reklamını yapan ünlülere maruz kalmanın çocuklarda kalori alımını artırdığı tespit ediliyor (448.3 kilokalori).  Bunun da obezite hastalığını testikleyebileceği düşünülüyor. Buna karşın sağlıklı gıdaları tanıtan ünlülerin reklamını izleyen çocuklarda kalori alımında anlamlı bir değişiklik tespit edilmiyor (16).

Tüm bu sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde; popüler sosyal medya etkileyici gıda tanıtımı çocukların yiyecek alımını etkilediği görülüyor. Sağlıksız yiyecekleri sunan ünlüler çocukların yiyecek alımını artırırken, sağlıklı yiyeceklerin eşdeğer pazarlanmasının hiçbir etkisi olmamıştır. Buna göre; sağlıklı gıdaların sosyal medyada tanıtımının artırılması çocuklarda sağlıklı beslenme davranışlarını teşvik etmek için etkili bir strateji olmayabilir. Dijital gıda pazarlamasının etkisini anlamak ve uygun politika eylemlerini bildirmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Çalışma Pediatric dergisinde yayınlandı.

Referanslar:
  1. Swinburn BA, Sacks G, Hall KD, et al. The global obesity pandemic: shaped by global drivers and local environments. Lancet. 2011;378(9793):804–814pmid:21872749
  2. Powell LM, Schermbeck RM, Chaloupka FJ Nutritional content of food and beverage products in television advertisements seen on children’s programming. Child Obes. 2013;9(6):524–531pmid:24206260
  3. Whalen R, Harrold J, Child S, Halford J, Boyland E. The health halo trend in UK television food advertising viewed by children: the rise of implicit and explicit health messaging in the promotion of unhealthy foods. Int J Environ Res Public Health. 2018;15(3):E560pmid:29558457
  4. Swinburn B, Sacks G, Ravussin E. Increased food energy supply is more than sufficient to explain the US epidemic of obesity. Am J Clin Nutr. 2009;90(6):1453–1456pmid:19828708
  5. Vandevijvere S, Chow CC, Hall KD, Umali E, Swinburn BA. Increased food energy supply as a major driver of the obesity epidemic: a global analysis. Bull World Health Organ. 2015;93(7):446–456pmid:26170502
  6. World Health Organization. Report of the Commission on Ending Childhood Obesity. www.who.int/end-childhood-obesity/publications/echo-report/en/. Accessed June 6, 2017
  7. Boyland EJ, Nolan S, Kelly B, et al. Advertising as a cue to consume: a systematic review and meta-analysis of the effects of acute exposure to unhealthy food and nonalcoholic beverage advertising on intake in children and adults. Am J Clin Nutr. 2016;103(2):519–533pmid:26791177
  8. Kelly B, Vandevijvere S, Freeman B, Jenkin G. New media but same old tricks: food marketing to children in the digital age. Curr Obes Rep. 2015;4(1):37–45pmid:26627088
  9. Sadeghirad B, Duhaney T, Motaghipisheh S, Campbell NRC, Johnston BC. Influence of unhealthy food and beverage marketing on children’s dietary intake and preference: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. Obes Rev. 2016;17(10):945–959pmid:27427474
  10. Folkvord F, Anschütz DJ, Buijzen M, Valkenburg PM. The effect of playing advergames that promote energy-dense snacks or fruit on actual food intake among children. Am J Clin Nutr. 2013;97:239–245pmid:23269821
  11. Halford JC, Boyland EJ, Hughes GM, Stacey L, McKean S, Dovey TM. Beyond-brand effect of television food advertisements on food choice in children: the effects of weight status. Public Health Nutr. 2008;11(9):897–904pmid:18005487
  12. UK Office of Communications. Children and parents: media use and attitudes report. 2016. Available at: https://www.ofcom.org.uk/__data/assets/pdf_file/0034/93976/Children-Parents-Media-Use-Attitudes-Report-2016.pdf. Accessed March 23, 2017
  13. Boyland EJ, Harrold JA, Dovey TM, et al. Food choice and overconsumption: effect of a premium sports celebrity endorser. J Pediatr. 2013;163(2):339–343pmid:23490037
  14. Smits T, Vandebosch H, Neyens E, Boyland E. The persuasiveness of child-targeted endorsement strategies: a systematic review. Ann Int Commun Assoc. 2015;39(1):311–337
  15. Knoll J, Matthes J. The effectiveness of celebrity endorsements: a meta-analysis. J Acad Mark Sci. 2017;45(1):55–75
  16. Coates, A. E., Hardman, C. A., Halford, J. C., Christiansen, P., & Boyland, E. J. (2019). Social Media Influencer Marketing and Children’s Food Intake: A Randomized Trial. Pediatrics143(4), e20182554.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz