Bilim insanları obezite konusunda çalışmalar yaptıkça; farkındalığın ve bilgi birikiminin artması sonucu obezitenin bağlantı içerisinde olduğu hastalık ve durumlar ortaya konmaya başlandı. Beyin, çoğu hastalık ve kişisel durumdan etkilendiği gibi obeziteden de etkileniyor. Ancak sebep ve sonuç konusunda henüz net bilgiler bulunmuyor. Tartışmasız olan şey beynin küçülmesi ile obezitenin endişe verici bir bağlantı içerisinde olması. Bu bilgi yapılan her yeni çalışma ile de destekleniyor.

Obezitenin hastalık yükü, son on yılda önemli ölçüde artmış, aşırı vücut ağırlığı ve buna bağlı metabolik bozukluklar, bugüne kadarki en zorlu halk sağlığı sorunlarından biri olmuştur (1). Global obezite salgını, sadece kardiyovasküler hastalık ve tip 2 diyabet insidansına neden olmakla kalmadı aynı zamanda bilişsel gerileme ve demans gibi beyin hastalıklarında da artışa neden olmuştur (2-4).

Metabolik sendrom, obezite ile ilişkili bu farklı hastalıkların ortak bileşeni olarak önerilmiştir; çünkü karaciğer, pankreas, yağ dokusu ve beyni içeren çeşitli organları karmaşık ara yollardan etkileyen düşük dereceli sistemik inflamasyona neden olmaktadır.

Araştırmacılar; obezitede santral sinir sisteminde periferik immün hücrelere sahip olmayan nöroinflamasyon olarak adlandırılan ince glial hücre aktivasyonu ile inflamatuvar tepkilerin oluştuğunu ortaya koymuşlardır (5). Ayrıca yağlı ve yüksek şekerli diyetle beslenen deney hayvanlarının beyninde nöroinflamatuar değişikliklerin meydana geldiği ve postmortem çalışmalar ile yaşlı hastalarda Alzheimer hastalığı ile ilişkili hipokampal belirteçlerin (amiloid β ve τ) daha yüksek olduğu gösterilmiştir (6,7).

Obezite ve Beyin Volümü

Birleşik Krallık’taki Biobank çalışmasına katılan 12 binden fazla yetişkinin manyetik rezonans görüntü analizi, daha yüksek miktarda vücut yağının beynin yapısındaki değişikliklerle bağlantılı olduğunu göstermektedir. Kognitif süreçlerden sorumlu olan gri madde de aynı şekilde obez kimselerde miktar bakımında azalıyor (8). Leiden University Medical’den radyolog Ilona A. Dekkers, vücuda yayılan daha yüksek yağ seviyelerinin, beynin merkezinde bulunan gri madde yapıları da dahil olmak üzere beynin önemli yapılarıyla ilişki içerisinde olduğunu tespit ettiklerinin söylüyor.

Bu bulgular, Ocak ayında BioBank verilerinden alınarak yapılan araştırmada da daha fazla yağ dokusuna sahip olan kimselerde beynin küçüldüğü tespit edilmiştir.

Araştırmacılar 45-76 yaşları arasındakileri (ortalama 62) dahil ettikleri 12 binden fazla yetişkinin erkek ve kadın beyinlerinin doğası gereği farklı olduğunu ortaya koyuyor. Erkeklerde, daha yüksek vücut yağ yüzdesinin talamus ve hipokampus yapıları dahil yapıları dahil genel olarak düşük gri madde hacmiyle ilişkilendirilmiş.  Kadınlarda ise daha yüksek vücut yağ düzeyinin sadece gri maddenin bir bölümünde – hacimli hareketle ilişkili beynin bir parçası olan globus pallidus’ta- düşük hacim ile ilişkilendirilmiş. Ayrıca beyindeki beyaz maddenin de vücut yağ dokusunun fazla olmasından olumsuz etkilendiği ortaya konmuş, tabi bunun nedeni tam olarak anlaşılabilmiş değil (9).

Araştırmacılar veri kısıtlamaları nedeniyle, çalışmalarının katılımcılarda bilişsel gerileme ile ilgili bir bağlantısının olup olmadığına bakamamışlar, sadece beynin anatomik yapısı ile ilgilenilmiş. Beyindeki küçülmenin büyük ölçüde gri maddede olması bilim insanları için araştırma konusu olacağı aşikar (9). Beyin metabolizması ile vücut metabolimasının bağlantı halinde olduğu haliyle beslenme davranışından ciddi şekilde etkilendiği unutulmamalı.

Nedeni Ne?

Frontal ve limbik bölgedeki gri maddede kayıp görülmesi, beslenme davranışının inhibitör mekanizmasının devre dışı kalabileceği ve bunun sonucunda obezite oluşabileceği düşünülse de neden-sonuç ilişkisi henüz açıklanabilmiş değil.

Sonuç olarak; erkeklerde toplam vücut yağ kitlesi ile beyin hacmi arasında ters bağlantı vardır. %5.5’ten daha fazla toplam yağ kitlesine sahip olan kadın ve erkeklerde globus pallidusun hacminin azaldığı görülmüştür (9).

Unutulmaması gereken bir diğer nokta, sıkı kilo verme ve obeziteye bağlı metabolik bozuklukların tedavisinin, obezitenin neden olduğu nörolojik disfonksiyonlar üzerinde fayda sağlayıp sağlamadığını değerlendirmek için gelecekteki araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.

Referanslar:
  1. GBD 2015 Obesity Collaborators, Afshin A, Forouzanfar MH, et al. Health effects of overweight and obesity in 195 countries over 25 years. N Engl J Med 2017;377(1):13–27.
  2. Emerging Risk Factors Collaboration, Wormser D, Kaptoge S, et al. Separate and combined associations of body-mass index and abdominal adiposity with cardiovascular disease: collaborative analysis of 58 prospective studies. Lancet 2011;377(9771):1085–1095.
  3. Gunstad J, Paul RH, Cohen RA, Tate DF, Spitznagel MB, Gordon E. Elevated body mass index is associated with executive dysfunction in otherwise healthy adults. Compr Psychiatry 2007;48(1):57–61.
  4. Whitmer RA, Gunderson EP, Barrett-Connor E, Quesenberry CP Jr, Yaffe K. Obesity in middle age and future risk of dementia: a 27 year longitudinal population based study. BMJ 2005;330(7504):1360.
  5. Parimisetty A, Dorsemans A-C, Awada R, Ravanan P, Diotel N, Lefebvre d’Hellencourt C. Secret talk between adipose tissue and central nervous system via secreted factors-an emerging frontier in the neurodegenerative research. J Neuroinflammation 2016;13(1):67.
  6. Guillemot-Legris O, Muccioli GG. Obesity-induced neuroinflammation: beyond the hypothalamus. Trends Neurosci 2017;40(4):237–253.
  7. Mrak RE. Alzheimer-type neuropathological changes in morbidly obese elderly individuals. Clin Neuropathol 2009;28(1):40–45.
  8. Obesity Linked with Differences in Form and Structure of the Brain. Hildo Lamb, M.D., Ph.D. and Ilona A. Dekkers, M.D. Radiological Society of North America (RSNA) http://press.rsna.org/timssnet/media/pressreleases/14_pr_target.cfm?ID=2087 April 23, 2019
  9. Dekkers, I. A., Jansen, P. R., & Lamb, H. J. (2019). Obesity, brain volume, and white matter microstructure at MRI: a cross-sectional UK Biobank study. Radiology, 181012.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz