Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 5 yaşından küçük çocuklar için ekran karşısında geçirmesine izin verilecek sürelere ilişkin son önerilerini içeren bir kılavuz yayınladı (1). Kılavuz, esas olarak çocukların daha fazla oyun oynamasını ve daha az hareketsiz zaman geçirmesini önerirken 1 yaşın altındaki bebeklerin televizyon, telefon, bilgisayar vb ekranlara bakmasına müsaade edilmemesini vurguluyor. 2-4 yaş arasındaki çocuklar ise günde 1 saat veya daha az bir süre ekran başında zaman geçirmesinin uygun olduğunu ve fazlasının zararlı etkilerinin olabileceğini belirtiyor (1).

Birleşmiş Milletler Sağlık Kuruluşu tarafından yakın zamanda yapılan duyuruda ekran zamanının kaldırılmasının, önerilen sınırlara düşürülmesinin ve çocuklarda fiziksel olarak aktif saatlerin artırılmasının sağlıklı yaşamın ayrılmaz bir parçası olduğu dile getirildi.

Erken çocukluk döneminin en önemli özelliklerinden biri de hızlı bir gelişmenin olması ve aile yaşam tarzının çocuğun sağlığını bu dönemde ciddi seviyede etkilemesi. Bu nedenle bu dönem, çocuğun sağlıklı bir ortamda yetiştirilmesi açısından büyük bir önem taşıyor. Araştırmacılara göre ekran karşısında geçirilen uzun sürenin çocuklarda uzun vadeli etkileri ile ilgili yeterli kanıt bulunmadığını dile getirmesine rağmen bu sürenin belli bir sınırda tutulması önerilmektedir.

Ergen Beyin Bilişsel Gelişimi

Tüm bu önemlerden dolayı Birleşik Devletler Ulusal Sağlık Enstitüleri, A.B.C.D. olarak adlandırılan ve “Ergen Beyin Bilişsel Gelişimi” olarak isimlendirilen 300 milyon dolarlık bir projeye sponsor olmuştur. Bu proje kapsamında çocuk ve ergen beyninin nasıl çalıştığı ve etkileyen faktörlerin irdelenmesi için çalışmalar yapılıyor. Ekran karşısında geçirilen zamanın çocuk beyni üzerindeki etkileri, çocukların yaşadığı travmalar ve madde bağımlılığı ile de ilgileniyor.

WHO tarafından yayınlanan bu önerilerden önce, 2016’da Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) tarafından 18 ayın altındaki çocuklar için görüntülü sohbetten başka ekran ile maruz kalmaması gerektiğini söyleyen kuralları yayınlamıştı (2). Ayrıca 18-24 aylık çocuklar için sadece “yüksek kaliteli programlamaya” izin verilmelidir ve bu durumda bile ebeveynler ile bakıcılar programları çocuklarla birlikte izlemelidir önerisinde bulunmuştu (2). AAP, 2-5 yaş arasındaki çocukların ise günde sadece 1 saatlik onaylı ve uygun programları izlemesine izin verilmesini tavsiye etmişti (3).

AAP’in 2016 kılavuzlarına liderlik eden pediatrist Dr. David Hill, 18 aydan küçük bebeklerin ekran karşısında vakit geçirmesinin bilinen hiçbir faydasının olmadığını dile getirmiştir. Uzun zamandır ekranın çocuğun beyninde ne gibi bir etkisi olabileceğine dair yeterli kanıt bulunmadığı dile getirilse de teknolojinin hızlı bir şekilde geliştiğini ve bazı programlamanın çocuğun beyin gelişimi üzerindeki olası olumlu etkisini henüz bilmediklerini ifade etmiş. Ayrıca “yi olduğunu bilmiyorsak, bunun kötü olduğuna inanmak için herhangi bir neden var mı?” demiştir.

WHO tarafından yayınlanan önerilere bakıldığında; 5 yaş altı çocukların ekran başında fazla vakit geçirmemesi ve daha çok fiziksel aktivitelere katılması gerektiği belirtiliyor. Rehberler, 1-5 yaş arası tüm çocukların en az 3 saatlik fiziksel olarak aktif zamana ihtiyacı olduğunu belirtiyor. Bunun da en az 10 saat kesintisiz uyku ile takip edilmesi gerektiği öneriliyor (7).

Raporda ayrıca 1974’teki nüfusla karşılaştırıldığında, dünyadaki obez insan sayısının neredeyse üç katı olan bir obezite salgını olduğu belirtiliyor. Çocuklukta obezite daha önce sadece gelişmiş ülkelerde görülmekteydi ve şu anda Afrika ve Asya’daki gibi düşük ve orta gelirli ülkelerde giderek daha yaygın hale geliyor. Bunun arkasında hareketsiz geçirilen toplam zamanın artması yatıyor.

WHO, fiziksel aktivite eksikliğinin dünyadaki her yaştan 5 milyondan fazla insanı öldürdüğü konusunda ayrıca uyarıyor. Hali hazırda dünya genelinde yetişkinlerin %23’ü ve gençlerin %80’i önerilen fiziksel aktivite uygulamalarını yerine getirmiyor.

WHO Önerilerinin Özeti

1 yaşın altındaki bebekler için

  • Günde birkaç kez çeşitli şekillerde fiziksel aktivite (günde birkaç kez en az 30 dakika sürünmeye teşvik edilmesi vb.)
  • Bir seferde 1 saatten fazla kısıtlanmalı
  • Ekran karşısında zaman geçirilmemeli
  • Yürümüyorsa kitap okunmalı
  • 0-3 ay arası bebekler için, 14-17 saat uyku
  • 4-11 ay arası bebekler için,12-16 saat kesintisiz uykuda uyku

 1-2 yaş arası çocuklar için

  • Gün boyu orta ila şiddetli fiziksel aktivite içerebilen en az 180 dakika fiziksel aktivite
  • Bir seferde 1 saatten fazla kısıtlanmalı
  • 1 yaşındakiler için; TV, video veya bilgisayar oyunları dahil ekran karşısında zaman geçirilmemeli
  • 2 yaşından küçükler için, günlük 1 saatten fazla sedanter olmamalı.
  • Eğer yürümüyorsa kitap okunmalı
  • Düzenli olarak 11-14 saat arası kaliteli uyku önerilir

3-4 yaş arası çocuklar için

  • 3 saatlik fiziksel aktivitenin en az 60 dakikası orta ila şiddetli bir fiziksel aktivite olmalı
  • Bir seferde 1 saatten fazla kısıtlanmalı
  • Günde 1 saatten fazla olmayan sedanter ekran süresi olabilir
  • Eğer yürümüyorsa kitap okunmalı
  • Düzenli olarak 10-13 saatlik iyi kalitede uyku önerilir.

Ekran Karşısında Fazla Zaman Geçirilmesi

Bilgisayar, televizyon, telefon… Yaşamımızın ayrılmaz parçaları haline gelen teknolojinin en belirgin olanları. Günümüzde yetişen neslin insan sağlığına zararlı etkilerinin olduğu düşünülen bu cihazlarla yakın bir temas içerisinde olması büyük bir problem olmaktadır.

Yapılan çalışmalar sonucunda ekran karşısında geçirilen sürenin artması durumunda enerji alımının arttığı, fiziksel aktivitenin ciddi seviyede düştüğü ve metabolik problemlerin ortaya çıkmasına zemin hazırladığı görülmüştür (4-6).

UCL Institute of Child Health Hastanesi’nden Neza Stiglic Ve Russell M Viner tarafından yapılan çalışmada, ekran karşısında zaman geçirilmesinin çocukların beyin gelişimi üzerine etkilerine bakılmış. Çalışmaları British Medical Journal’da yayınlandı (7). Çalışmada sistematik bir şekilde ekran karşısında geçirilen zamanın olası olumlu ve olumsuz etkileri irdelenmiş. Toplam 6 çalışma irdeleniyor ve ekran karşısındaki vücut pozisyonları, mental durum, kalp hastalığı, ağrı, astım ve uyku gibi veriler de dikkate alınmış (7).

Çalışmanın sonucunda; ekran karşısında geçirilen süre ile çocukluk dönemi obezite ve depresyonun pozitif bir bağlantısının olduğunu ortaya konuyor. Tabi bu esnada daha fazla kalori içeren ürünlerin tüketilmesi de buna zemin oluşturuyor. Ekran karşısında zaman geçirmenin aynı zamanda Konsantrasyon kaybına neden olduğu, hiperaktivite davranış bozukluğunu ortaya çıkardığı da görülüyor (7).

Bir diğer araştırılan kısım kalp hastalıkları ile bir bağlantının olup olmadığıydı. Yapılan çalışmaya göre ekran zaman süresinin fazla olduğu durumda kalp hastalığı, metabolik sendrom, kötü uyku düzeni ve kognitif fonksiyonlarda bozulmanın olduğu görülse de kalp hastalıkları ile bir bağlantısı bulunamamış.

150 binden fazla kişinin verileri incelenerek yapılan bu çalışmaya göre;

  • Daha uzun ekran sürelerinin obezite, depresif belirtiler ve düşük yaşam kalitesi gibi sağlığa zararlı etkilerle ilişkili olduğu görülmüştür.
  • Ekran süresine maruz kalmanın sağlığa hiçbir yararı görülmemiştir.
  • Az miktarda ekran süresi zararlı bulunmamıştır, ancak bu çalışmadan herhangi bir ekran süresi eşiği de belirlenememiştir.
  • Yazarlar çocuklarda ve gençlerde ekran süresini kısaltma ve kısıtlama önerisini desteklemektedir.
Referanslar:
  1. World Health Organization. (‎2019)‎. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. World Health Organization. http://www.who.int/iris/handle/10665/311664. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO
  2. American Academy of Pediatrics. (2016). American Academy of Pediatrics announces new recommendations for children’s media use. news release, October, 21.
  3. Reid Chassiakos YL, Radesky J, Christakis D, et al. Children and adolescents and digital media. Pediatrics 2016;138:e20162593
  4. Marsh S, Ni Mhurchu C, Maddison R. The non-advertising effects of screen-based sedentary activities on acute eating behaviours in children, adolescents, and young adults. A systematic review. Appetite 2013;71:259.73.
  5. Iannotti RJ, Janssen I, Haug E, et al. Interrelationships of adolescent physical activity, screen-based sedentary behaviour, and social and psychological health. Int J Public Health 2009;54 Suppl 2(Suppl 2):191.8.
  6. Klesges RC, Shelton ML, Klesges LM. Effects of television on metabolic rate: potential implications for childhood obesity. Pediatrics 1993;91:281.6
  7. Stiglic, N., & Viner, R. M. (2019). Effects of screentime on the health and well-being of children and adolescents: a systematic review of reviews. BMJ open, 9(1), e

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz